Jak ułożyć kostkę 3x3 bez patrzenia - kurs krok po kroku

Zanim zaczniesz

W konkurencji 3x3 blindfold (w skrócie BLD) czas rusza w chwili, gdy po raz pierwszy zobaczysz pomieszaną kostkę. Oglądasz ją i zapamiętujesz, potem zakładasz opaskę na oczy i układasz z pamięci. Zegar zatrzymujesz po ułożeniu - liczy się łączny czas zapamiętywania i układania. Jeśli po zdjęciu opaski kostka nie jest ułożona, próba jest nieudana (DNF). Na zawodach WCA każdy ma zwykle trzy próby, a liczy się najlepsza.

Co musisz umieć

• ułożyć kostkę 3x3 dowolną metodą - wtedy wiesz, jak zachowują się krawędzie i narożniki,
• czytać zapis ruchów (R, U', F2…) - jeśli jeszcze go nie znasz, zajrzyj do kursu 3x3 dla początkujących.

Nie musisz układać szybko ani znać zaawansowanych metod. Przy układaniu blindfoldem liczy się dokładność: jeden ruch w złą stronę psuje całe ułożenie.

Jak to działa

Uczymy metody Old Pochmann - najprostszej metody do blindfolda. Jest wolna (ok. 350-400 ruchów na całą kostkę), ale wszystko w niej działa tak samo:

• Jedno miejsce kostki to bufor. Klocek z bufora zamieniasz miejscami z tym miejscem, na które ten klocek ma trafić. Wtedy do bufora wpada kolejny klocek - i powtarzasz.
• Każda naklejka ma literę. Zapamiętujesz tylko ciąg liter: kolejne miejsca, do których trzeba odesłać klocek z bufora.
• Zamianę zawsze robi ten sam algorytm. Żeby zadziałał dla dowolnej litery, najpierw krótkim ustawieniem (1-3 ruchy) przenosisz właściwe miejsce w jedno stałe miejsce, robisz algorytm i cofasz ustawienie.

Najpierw układasz w ten sposób wszystkie krawędzie, potem wszystkie narożniki. Ułożone klocki zostają na miejscu, bo każde ustawienie po algorytmie cofasz.

Jak trzymać kostkę

W całym kursie trzymasz kostkę białym środkiem do góry i zielonym do przodu - tak samo jak przy mieszaniu na zawodach. Podczas zapamiętywania możesz ją oglądać ze wszystkich stron, ale przed zasłonięciem oczu wróć do tego ustawienia i potem już nie obracaj całej kostki.

Nowe ruchy

W ustawieniach pojawią się ruchy, których mogłeś nie używać: l to lewa ściana razem ze środkową warstwą (jak L, tylko dwie warstwy), d to dolna ściana razem ze środkową warstwą (jak D, dwie warstwy), a M to sama środkowa warstwa między L i R, obracana jak L.

1Litery na naklejkach

Cel: dla każdej naklejki krawędzi i narożnika od razu wiesz, jaka to litera.

Krawędzie mają 24 naklejki, narożniki też 24 - dlatego każda grupa dostaje litery od A do X. Ta sama litera oznacza więc jedną naklejkę krawędzi i jedną narożnika, ale nie da się ich pomylić: krawędzie i narożniki śledzisz osobno. Środki liter nie mają.

Używamy najpopularniejszego schematu Speffz. Ściany mają kolejno litery: U (biała) A-D, L (pomarańczowa) E-H, F (zielona) I-L, R (czerwona) M-P, B (niebieska) Q-T i D (żółta) U-X. Na każdej ścianie litery idą zgodnie z zegarem: narożniki od lewego górnego rogu, krawędzie od górnej krawędzi. Ściany ogląda się tak jak na siatce poniżej: boczne z białym u góry, białą z niebieskim u góry, a żółtą z zielonym u góry.

Litera z kolorów

Na pomieszanej kostce litery czytasz z kolorów klocka - tak, jakby leżał już na swoim miejscu:

1. kolor naklejki mówi, na której ścianie jest jej miejsce (zielona naklejka = ściana F, litery I-L),
2. pozostałe kolory klocka mówią, przy której krawędzi albo w którym rogu tej ściany (zielona naklejka krawędzi z białą obok = górna krawędź ściany F = I).

Inny przykład: czerwona naklejka narożnika, którego pozostałe kolory to biały i zielony - jej miejsce to ściana R, w rogu przy białym i zielonym, czyli lewy górny róg ściany R = M.

Poćwicz

Ucz się po jednej ścianie, a potem sprawdzaj się tutaj, aż każda litera przychodzi od razu, bez liczenia. To najważniejszy etap - od niego zależy szybkość i dokładność całej reszty.

2Trzy algorytmy

Cel: trzy algorytmy wykonywane pewnie, bez patrzenia na kostkę.

T-perm i Ra-perm to algorytmy PLL z metody CFOP - jeśli je znasz, zostaje tylko zmodyfikowany Y-perm. Każdy zamienia dwie krawędzie i dwa narożniki. Ćwicz je tak długo, aż zrobisz każdy z zamkniętymi oczami i za każdym razem wrócisz do ułożonej kostki - przy układaniu blindfoldem nie zobaczysz pomyłki.

Zmodyfikowany Y-perm to zwykły Y-perm (F R U' R' U' R U R' F' R U R' U' R' F R F') bez pierwszego i ostatniego ruchu - dlatego zamienia narożnik z dołu, a nie z góry.

Co z dodatkową zamianą? T-perm przy okazji zamienia dwa prawe narożniki góry, a Y-perm - dwie krawędzie UB i UL. Gdy algorytm wykonasz dwa razy, ta dodatkowa zamiana się znosi. Przy parzystej liczbie liter wszystko wraca więc samo na miejsce, a przy nieparzystej pomaga Ra-perm (etap 7).

3Śledzenie krawędzi

Cel: z pomieszanej kostki odczytujesz ciąg liter krawędzi, nie ruszając jej warstw.

Bufor krawędzi to UR - prawa krawędź górnej ściany. Patrzysz na jej górną naklejkę (to miejsce ma literę B):

1. Odczytaj z kolorów, jaka to litera - to miejsce, na które ten klocek ma trafić. Zapisz ją w pamięci.
2. Znajdź na kostce to miejsce i odczytaj literę naklejki, która tam teraz leży. To kolejna litera: klocek wyrzucony z tego miejsca trafi do bufora i też trzeba go odesłać.
3. Powtarzaj, aż wrócisz do klocka z bufora (kolory krawędzi UR: biały i czerwony).

Litery grupuj w pary - łatwiej je potem zapamiętać. Krawędzie stojące już dobrze na swoim miejscu pomijasz.

Przerwanie cyklu

Czasem klocek z bufora wraca do bufora, zanim odwiedzisz wszystkie nieułożone krawędzie. Wtedy wybierz dowolną krawędź, która nie jest jeszcze na miejscu, zapisz literę jednej z jej naklejek i śledź dalej od tego miejsca. Ten nowy cykl kończy się, gdy dojdziesz z powrotem do wybranej krawędzi - jej literę (tę samą albo drugą naklejkę) też zapisujesz.

Odwrócona krawędź na swoim miejscu to najkrótszy taki cykl: zapisujesz obie jej litery, np. K U dla krawędzi DF z zielonym na dole.

Zwykle wychodzi 10-14 liter krawędzi. Litery B i M (bufor) nigdy nie trafiają do zapisu.

4Krawędzie: wykonanie

Cel: dla każdej litery krawędzi wykonujesz ustawienie, T-perm i cofnięcie ustawienia.

T-perm zamienia bufor z miejscem D (lewa krawędź góry). Ustawienie przenosi naklejkę z Twojej litery właśnie na miejsce D - wtedy T-perm odeśle klocek z bufora tam, gdzie trzeba. Potem cofasz ustawienie: te same ruchy od końca i każdy w drugą stronę.

Ustawienia używają tylko ruchów L, D, l i d. Nie ruszają one bufora UR ani dwóch narożników, które przestawia T-perm. Nigdy nie używaj w ustawieniu U, R, F ani B.

Tabeli nie trzeba wkuwać na pamięć - ustawienia układają się w kilka reguł:

• naklejki na ścianie L (E, F, G, H) i obok niej (J, L, N, P, R, T) trafiają na D jednym, dwoma ruchami L i d,
• naklejki dolnej ściany (U, V, W, X) obracasz ruchem D na miejsce X, a potem L2,
• krawędzie środkowej warstwy góry i dołu (A, C, I, K, Q, S) przesuwasz ruchem l na dół, a dalej jak dolne,
• O (prawa krawędź na dole, czerwona naklejka) jako jedyna wymaga czterech ruchów: D2 zamienia ją w G.

5Śledzenie narożników

Cel: ciąg liter narożników, odczytany tak samo jak krawędzie.

Bufor narożników to UBL - lewy tylny róg górnej ściany. Patrzysz na jego górną naklejkę (miejsce A), odczytujesz literę i śledzisz dalej dokładnie jak przy krawędziach. Klocek z bufora ma kolory biały, pomarańczowy i niebieski - jego litery A, E i R nigdy nie trafiają do zapisu.

Narożnik ma trzy naklejki, więc odczytujesz literę zawsze tej naklejki, która leży na miejscu, do którego doszedłeś. Przerwanie cyklu działa tak samo: gdy do bufora wraca jego własny klocek, a coś jest nieułożone, zapisz literę dowolnego nieułożonego narożnika i śledź od niego. Obrócony narożnik na swoim miejscu daje dwie litery tego samego narożnika, np. B N.

Narożników wychodzi zwykle 7-10 liter.

6Narożniki: wykonanie

Cel: dla każdej litery narożnika wykonujesz ustawienie, zmodyfikowany Y-perm i cofnięcie.

Zmodyfikowany Y-perm zamienia bufor z miejscem P - prawą naklejką narożnika DFR (prawy przedni róg na dole). Ustawienie przenosi Twoją literę na P. Używasz tylko ruchów R, D i F - nie ruszają one bufora ani krawędzi, które przestawia Y-perm.

Reguły, które pomagają zapamiętać tabelę:

• ściana R: R, R2 albo R' przenosi O, N i M na P,
• dolna ściana (U, V, W, X): ruch D ustawia naklejkę na U, potem F',
• naklejki na dole z boku (G, H, L, S, T) najpierw ruchem D wędrują na O albo P (z O jeszcze R),
• K to ten sam narożnik co P, tylko inna naklejka: F D,
• litery z górnej warstwy (B, C, D, F, I, J, Q) jednym albo dwoma ruchami schodzą na dół.

7Parzystość

Cel: wiesz, kiedy wykonać Ra-perm, i robisz to między krawędziami a narożnikami.

Mniej więcej co drugie pomieszanie ma nieparzystą liczbę liter krawędzi. Wtedy liczba liter narożników też jest nieparzysta - tak zbudowana jest kostka. Po krawędziach T-perm zostawi wtedy zamienione dwa prawe narożniki góry, a na końcu Y-perm zostawiłby zamienione krawędzie UB i UL.

Rozwiązanie: po ostatniej literze krawędzi, a przed pierwszą literą narożników, wykonaj raz Ra-perm:

R U R' F' R U2 R' U2 R' F R U R U2 R' U'

Ra-perm przywraca dwa narożniki na miejsca (narożniki śledzisz więc normalnie, jakby nic się nie stało) i zamienia krawędzie UB i UL, które nieparzysta liczba Y-permów zamieni z powrotem.

Przykład: krawędzie JH KQ DI FG OT W (11 liter) i narożniki FN UJ HP O (7 liter). Kolejność: 11 liter krawędzi, Ra-perm, 7 liter narożników. Ostatnia litera bez pary to sygnał, że trzeba pamiętać o parzystości.

8Zapamiętywanie liter

Cel: ok. 20 liter, które pamiętasz pewnie przez kilka minut układania.

Ciąg typu NJQLKDVCHW łatwo zgubić. Pomaga zamiana każdej pary liter na obraz - słowo, które zaczyna się od tych dwóch liter (może je rozdzielać samogłoska). Najlepiej coś, co łatwo sobie wyobrazić:

• KR - kret, BL - blok, TR - traktor, GR - grzyb, ST - stół, PL - plaster,
• PA - pająk, KO - kot, LM - lama, MR - mrówka, DW - dwór.

Z obrazów układasz krótką historię: kret (KR) wspina się na blok (BL), a na dachu stoi traktor (TR)… Im dziwniejsza, tym lepiej się trzyma. Litery Q, V i X rzadko zaczynają polskie słowa - daj im stałe skojarzenia, np. Q jak królowa (ang. queen), V jak wampir, X jak iksy na mapie skarbów. Po kilku tygodniach ćwiczeń większość par ma już swoje obrazy i historię składa się w kilkanaście sekund.

• Najpierw zapamiętaj krawędzie, potem narożniki - i przed założeniem opaski powtórz całość jeszcze raz w myślach.
• Dla narożników na początek wystarczą też same litery powtarzane w myślach jak rytm („GM-SB-ND-VI”) - jest ich mniej.
• Pojedyncza litera na końcu krawędzi oznacza parzystość - zapamiętaj ją jako osobny obraz na końcu historii.
• Nie spiesz się z zapamiętywaniem. Na początku 3-5 minut to normalny czas, a pewna pamięć jest ważniejsza niż szybka.

9Pierwsze ułożenie blindfoldem

Cel: pierwsze udane ułożenie z zasłoniętymi oczami.

Nie zaczynaj od razu z opaską. Przejdź przez trzy kroki:

1. Z otwartymi oczami. Prześledź litery, zapisz je na kartce i wykonaj, patrząc na kostkę. Po każdej literze sprawdź, czy w buforze leży następna litera z zapisu. Tak wyłapiesz błędy w ustawieniach i algorytmach.
2. Z pamięci, ale patrząc. Bez kartki: zapamiętaj litery i wykonaj z pamięci, dalej patrząc na kostkę.
3. Blindfoldem. Najpierw same krawędzie albo same narożniki (tryby w symulatorze poniżej), potem cała kostka.

Samo ułożenie wygląda tak:

1. Weź pomieszaną kostkę białym do góry i zielonym do przodu, włącz stoper.
2. Prześledź i zapamiętaj krawędzie, potem narożniki. Policz, czy liter krawędzi jest nieparzyście.
3. Ustaw kostkę z powrotem białym do góry i zielonym do przodu, załóż opaskę.
4. Wykonaj kolejne litery krawędzi: ustawienie, T-perm, cofnięcie. Mów sobie w myślach literę, którą właśnie robisz.
5. Przy nieparzystej liczbie liter - Ra-perm.
6. Wykonaj litery narożników: ustawienie, zmodyfikowany Y-perm, cofnięcie.
7. Zatrzymaj stoper i zdejmij opaskę.

Pierwsze próby często kończą się DNF - to normalne. Gdy kostka nie jest ułożona, spójrz, co zostało źle, i sprawdź to w części „Najczęstsze problemy”. Na początku całe ułożenie trwa 5-15 minut, a po kilku tygodniach regularnych ćwiczeń wiele osób schodzi poniżej 2-3 minut.

Trening śledzenia

Losowe pomieszanie do ćwiczenia samego śledzenia. Obejrzyj kostkę (możesz ją obracać) albo siatkę, wpisz litery krawędzi i narożników i kliknij „Sprawdź”. Sprawdzanie wykonuje Twoje litery na kostce, więc przyjmie też inny wybór przy przerwaniu cyklu niż w przykładzie. „Pokaż litery na naklejkach” to podpowiedź na początek.

Ściąga: litery i ustawienia

Wszystkie ustawienia z obu tabel na jednej kartce, razem z siatką liter i trzema algorytmami.

Ściąga do druku (A4 / PDF)

1. Śledzenie - krawędzie z bufora UR (B), narożniki z bufora UBL (A). Litera naklejki w buforze, potem litera na jej miejscu i tak dalej; przerwanie cyklu - dowolny nieułożony klocek.
2. Krawędzie - ustawienie na D, R U R' U' R' F R2 U' R' U' R U R' F', cofnięcie.
3. Parzystość - nieparzysta liczba liter krawędzi: R U R' F' R U2 R' U2 R' F R U R U2 R' U' przed narożnikami.
4. Narożniki - ustawienie na P, R U' R' U' R U R' F' R U R' U' R' F R, cofnięcie.

Ułóż sam blindfoldem

Czas rusza od pomieszania, jak na zawodach. Gdy zapamiętasz litery, kliknij „Zasłoń oczy” - kostka zrobi się szara i układasz z pamięci przyciskami albo klawiaturą (l i d są tylko na przyciskach: l = L razem z M, d = D razem z E). Na koniec „Odsłoń i sprawdź” pokaże wynik oraz czas zapamiętywania i wykonania. Możesz też ćwiczyć same krawędzie albo same narożniki.

Najczęstsze problemy

Na końcu zamienione są dwie krawędzie i dwa narożniki

Prawie zawsze to zapomniana parzystość (albo zrobiona, choć liter było parzyście). Policz litery krawędzi jeszcze raz - przy nieparzystej liczbie Ra-perm jest obowiązkowy.

Jedna albo dwie krawędzie są odwrócone, narożniki obrócone

Przy śledzeniu odczytana została zła naklejka tego samego klocka (np. C zamiast I - to ta sama krawędź UF). Klocek trafił wtedy na swoje miejsce, ale odwrócony. Sprawdzaj, którą naklejkę odczytujesz: zawsze tę, która leży na miejscu, do którego właśnie doszedłeś.

Trzy klocki są zamienione w kółko

Jedna litera została pominięta albo dopisana. Najczęściej przy przerwaniu cyklu: zapominamy zapisać literę na jego końcu (powrót do klocka, od którego zaczęło się przerwanie).

Wszystko się rozsypało

To zwykle błąd w wykonaniu: ruch w złą stronę, źle cofnięte ustawienie albo obrócona cała kostka. Wróć do kroku „z otwartymi oczami” i sprawdzaj po każdej literze, czy w buforze leży następna litera z zapisu. Upewnij się też, że kostka się nie zacina - niedokręcona warstwa przy następnym ruchu potrafi przeskoczyć.

Gubię się, którą literę właśnie robię

Mów literę w myślach przed ustawieniem i odhaczaj pary historii. Gdy się zgubisz, nie zgaduj - kostka po złej literze i tak będzie DNF. Lepiej zacząć próbę od nowa i zwolnić.

Mylą mi się litery krawędzi i narożników

Zapamiętuj je osobno: krawędzie jako historię z obrazów, narożniki jako rytm albo osobną historię. Wykonujesz zawsze najpierw wszystkie krawędzie, potem wszystkie narożniki, więc nigdy nie mieszają się w trakcie.

Co dalej?

Gdy Old Pochmann działa pewnie, możesz przyspieszać. Najpierw zapamiętywanie: stałe obrazy dla par liter skracają je kilka razy. Potem wykonanie: krawędzie metodą M2 (zamiast T-perma krótkie ruchy środkowej warstwy, dużo mniej ruchów), a na końcu komutatory (3-style), którymi najlepsi zawodnicy układają całą kostkę blindfoldem w kilkanaście sekund.

Na zawodach WCA są też konkurencje 4x4 i 5x5 blindfold oraz Multi-Blind: zapamiętujesz kilka kostek naraz i układasz je wszystkie blindfoldem. Wszystkie korzystają z tych samych liter i tego samego śledzenia. Jak zacząć Multi-Blind, opisuje kurs 3x3 Multi-Blind, a 4x4 - kurs 4x4 blindfold.