Jak ułożyć kostkę 5x5 - kurs krok po kroku

Zanim zaczniesz

Ten kurs zakłada, że umiesz już ułożyć kostkę 3x3 - choćby z kursem przed oczami. Jeśli jeszcze nie, zacznij od kursu kostki 3x3, bo jego algorytmy wrócą tu w etapie 7. Jeśli znasz już kurs 4x4, część ruchów rozpoznasz od razu - ale 4x4 nie jest potrzebne. Animacje w kursie możesz obracać: przeciągnij kostkę palcem albo myszą.

Z czego składa się kostka 5x5

Kostka 5x5 ma 8 narożników - takich samych jak w 3x3. Reszta jest podzielona na mniejsze klocki:

• Środki - na każdej ścianie kwadrat 3x3, czyli 9 klocków. W samym środku jest środek stały: nie zmienia miejsca, tak jak środek kostki 3x3, i to on mówi, jaki kolor ma ściana. Obok niego leżą cztery ramiona (razem ze środkiem stałym tworzą krzyżyk), a w rogach kwadratu cztery rogi środka.
• Krawędzie - każda z trzech klocków: środkowego klocka krawędzi i dwóch skrzydełek po jego bokach. Środkowy klocek zachowuje się jak krawędź w 3x3, a skrzydełka przy mieszaniu rozjeżdżają się po całej kostce.

Metoda redukcji

Najpierw układasz środki ścian, potem łączysz klocki każdej krawędzi w trójki. Wtedy każdy kwadrat 3x3 działa jak środek kostki 3x3, a każda trójka jak jej krawędź - kostka zachowuje się jak 3x3 i resztę układasz znaną metodą. To tak zwana redukcja (sprowadzenie 5x5 do 3x3):

1. środki - etapy 2-4,
2. krawędzie - etapy 5 i 6,
3. dalej jak 3x3 - etap 7.

Dwie dobre wiadomości dla tych, którzy znają 4x4: środki stałe same wyznaczają kolory ścian, więc nie da się ułożyć środków w złej kolejności, a część 3x3 nie ma żadnych niespodzianek - jedyna parzystość czeka przy ostatniej krawędzi.

1Zapis ruchów

Litery R, L, U, D, F, B znaczą to samo co w kostce 3x3: obrót prawej, lewej, górnej, dolnej, przedniej i tylnej ściany o ćwierć obrotu zgodnie z ruchem wskazówek zegara, gdy patrzysz prosto na tę ścianę. Apostrof to obrót w drugą stronę, a dwójka - pół obrotu. Na 5x5 każda taka litera obraca tylko jedną, zewnętrzną warstwę. Dochodzą dwa nowe rodzaje ruchów:

• 2R - sama druga warstwa od prawej, bez zewnętrznej. Tak samo 2L - druga warstwa od lewej.
• Uw - dwie górne warstwy naraz (w od „wide”, szeroki). Tak samo Dw - dwie dolne warstwy.

Kierunek jest taki jak zwykłego ruchu tej ściany: 2R kręci się w tę samą stronę co R, a Dw - jak D, czyli zgodnie z zegarem, gdy patrzysz na kostkę od dołu. Środkowej warstwy (tej ze środkami stałymi) w tym kursie nie obracasz. Kliknij ruch poniżej, żeby zobaczyć go na kostce:

x, y i z to obroty całej kostki w dłoniach, jak w 3x3: x jak ruch R (przód przechodzi na górę), y jak ruch U (prawa ściana przechodzi na przód), z jak ruch F (góra przechodzi na prawo).

Najważniejsza sekwencja w tej części kursu to 2R U 2R': druga warstwa w górę, góra w lewo, druga warstwa w dół. Przenosi dwa klocki z prawej kolumny środka przodu na górę, a druga warstwa wraca na swoje miejsce.

2Biały środek

Cel: dziewięć białych środków na ścianie z białym środkiem stałym. Krawędzie i narożniki są na razie obojętne.

Obróć kostkę tak, żeby biały środek stały był na górze - tam ułożysz biały kwadrat. Środki układasz w dwóch krokach: najpierw krzyżyk (ramiona), potem rogi. Na animacjach kolorowe są tylko białe środki, reszta jest wyszarzona.

Krok 1: krzyżyk

Każde białe ramię wstawiasz tym samym ruchem z przodu na górę:

1. Obróć górę (U), żeby tylne ramię góry (to najdalej od Ciebie) było wolne - bez białego.
2. Obróć przód (F), żeby białe ramię było na prawym ramieniu przodu - tuż na prawo od środka stałego.
3. Wykonaj 2R U 2R'.

Białe ramię wskakuje na górę, a białe ramiona, które już tam były, zostają na niej - po każdym razie jest ich o jedno więcej. Rogi środka przeskakują przy tym między górą a przodem, ale w tym kroku w ogóle nie zwracaj na nie uwagi.

Gdy z przodu nie ma białego ramienia

• Białe ramię jest na innym boku - obróć całą kostkę (y), żeby ten bok był z przodu. Biały środek stały zostaje na górze.
• Białe ramię jest na dole - obróć dół (D), żeby było na lewym ramieniu dołu (przy lewej ścianie), i wykonaj 2R' D2 2R. Lewa kolumna dołu zamienia się z prawą kolumną przodu, więc ramię ląduje od razu na prawym ramieniu przodu, a góra zostaje nietknięta. Potem wstawiasz je jak zwykle.

Krok 2: rogi środka

Gdy krzyżyk jest gotowy, wstawiasz białe rogi. Ruch 2R U 2R' zabrałby z góry tylne ramię, więc tu używasz dłuższej sekwencji, która krzyżyka nie rusza:

1. Obróć górę (U), żeby prawy przedni róg środka góry (najbliżej Ciebie, po prawej) był wolny.
2. Obróć przód (F), żeby biały róg był w prawym górnym rogu środka przodu - tuż pod wolnym miejscem.
3. Wykonaj 2R U 2R' U 2R U2 2R'.

Sekwencję łatwo zapamiętać: to znane 2R U 2R', potem U i jeszcze raz to samo z U2 w środku. Biały róg trafia na górę, a krzyżyk i pozostałe rogi zostają na miejscu.

Gdy z przodu nie ma białego rogu - tak jak przy ramionach: z boku obróć kostkę (y), a z dołu obróć dół (D), żeby biały róg był w lewej kolumnie dołu, i wykonaj 2R' D2 2R. Róg trafi do prawej kolumny przodu - obróć przód (F), żeby był w prawym górnym rogu.

3Żółty środek

Cel: dziewięć żółtych środków na ścianie z żółtym środkiem stałym - naprzeciwko białych.

Obróć kostkę białym środkiem na dół (x2). Na górze jest teraz żółty środek stały. Żółty środek ułożysz dokładnie tak samo jak biały: najpierw krzyżyk (wolne tylne ramię góry, żółte na prawym ramieniu przodu, 2R U 2R'), potem rogi (wolny prawy przedni róg góry, żółty pod nim, 2R U 2R' U 2R U2 2R').

Biały środek na dole jest bezpieczny: 2R na chwilę przesuwa jego prawą kolumnę na przód, ale 2R' od razu oddaje ją na miejsce. Żółte środki mogą teraz być tylko na górze i na bokach (na dole jest już komplet białych), więc wystarczy obracać kostkę (y), żeby bok z żółtym był z przodu. 2R' D2 2R w tym etapie nie jest potrzebne - zepsułoby biały środek.

4Cztery ostatnie środki

Cel: wszystkie sześć środków gotowych.

Jak trzymać kostkę

Obróć kostkę (z) tak, żeby biały był po lewej, a żółty po prawej. Pozostałe cztery środki leżą teraz na „pierścieniu” wokół kostki: góra, przód, dół i tył. Używasz tych samych ruchów co do tej pory - 2R U 2R', 2R U 2R' U 2R U2 2R' i 2R' D2 2R nie ruszają lewego i prawego środka. Zamiast obrotu y (który przeniósłby biały na przód) obracasz kostkę przez x, a do zamiany przodu z tyłem - przez y2 (biały i żółty zamieniają się wtedy stronami, ale zostają po bokach).

Kolejność kolorów pilnuje się sama: każdy kolor układasz wokół jego środka stałego. Ten etap to trzy środki po kolei - czwarty ułoży się sam.

Pierwszy środek pierścienia

Ułóż środek na górze - w kolorze jej środka stałego. Klocki tego koloru mogą leżeć z przodu (wstawiasz je od razu), na dole (2R' D2 2R) albo z tyłu (y2 - tył przechodzi na przód).

Drugi i trzeci

Gotowy środek odsuń do tyłu: obróć kostkę (x) - przód przechodzi na górę, a góra do tyłu. Na górze ułóż kolejny środek w kolorze jej środka stałego. Klocki weźmiesz z przodu albo z dołu (2R' D2 2R). Tyłu już nie obracaj na przód (bez y2) - jest tam gotowy środek.

Po drugim środku znów obróć kostkę (x). Teraz gotowe są środki z tyłu i na dole, a dwa nieułożone - na górze i z przodu. Ułóż górny, biorąc klocki tylko z przodu. Gdy góra jest gotowa, z przodu zostaje sam jeden kolor - ostatni środek układa się sam.

5Krawędzie

Cel: w każdym z 12 miejsc na krawędź środkowy klocek i dwa skrzydełka w tych samych kolorach - na każdej ścianie krawędź wygląda jak jeden kolor. Środki zostają ułożone.

Krawędź budujesz wokół jej środkowego klocka: dokładasz do niego po jednym skrzydełku. Wszystkie ruchy w tym etapie (poza algorytmami) obracają tylko zewnętrzne warstwy albo całą kostkę, więc nie psują środków ani gotowych krawędzi.

1. Obróć całą kostkę tak, żeby nieułożona krawędź była z przodu po lewej (pionowo, między przodem a lewą ścianą). Spójrz na jej środkowy klocek: jaki ma kolor z przodu (np. zielony), a jaki z boku (np. czerwony).
2. Znajdź skrzydełko w tych samych dwóch kolorach, które nie stoi jeszcze przy środkowym klocku, i przenieś je do krawędzi z przodu po prawej ruchami, które nie ruszają lewej krawędzi:
   • z góry: obróć górę (U), aż będzie po prawej stronie góry, i wykonaj R',
   • z dołu: obróć dół (D), aż będzie po prawej stronie dołu, i wykonaj R,
   • z tyłu po prawej: R2, z tyłu po lewej: B2 i R2.
3. Spójrz na kolor skrzydełka z przodu. Jeśli nie jest taki sam jak kolor środkowego klocka z przodu, wykonaj R U R' F R' F' R - prawa krawędź się odwróci, skrzydełko przejdzie na jej drugi koniec i pokaże z przodu właściwy kolor.
4. Teraz kolor z przodu się zgadza. Skrzydełko jest:
   • na dole prawej krawędzi - wykonaj Uw' R U R' F R' F' R Uw, skrzydełko trafi na górę lewej krawędzi,
   • u góry prawej krawędzi - wykonaj Dw R U R' F R' F' R Dw', skrzydełko trafi na dół lewej krawędzi.

Powtórz kroki 2-4 dla drugiego skrzydełka - krawędź z przodu po lewej jest gotowa. Potem obróć kostkę, żeby następna nieułożona krawędź była z przodu po lewej, i tak dalej. Skrzydełko, które raz stoi dobrze przy środkowym klocku, już się nie ruszy - algorytm zmienia tylko to miejsce w lewej krawędzi, na które trafia nowe skrzydełko.

Jak to działa: Uw' przesuwa górne rzędy boków o jedną ścianę w prawo, więc górne skrzydełko lewej krawędzi odjeżdża w prawo. R U R' F R' F' R odwraca prawą krawędź - Twoje skrzydełko przechodzi z dołu na górę. Uw cofa górne rzędy i zabiera je ze sobą na górę lewej krawędzi, obok środkowego klocka. Wersja z Dw robi to samo dla dolnego skrzydełka.

Skrzydełko jest w tej samej lewej krawędzi

Czasem brakujące skrzydełko stoi już w lewej krawędzi, ale na złym końcu - widać to po tym, że pokazuje kolory odwrotnie niż środkowy klocek. Trzeba je stamtąd wyjąć: przenieś na prawo dowolną nieułożoną krawędź (tak jak w kroku 2), a potem wykonaj algorytm - Uw' R U R' F R' F' R Uw, gdy złe skrzydełko jest u góry lewej krawędzi, albo wersję z Dw, gdy jest na dole. Skrzydełko przejdzie na prawą stronę i dalej postępujesz jak zwykle.

Uwaga: krawędź z przodu po prawej nie może być gotowa, gdy robisz algorytm - rozpadłaby się. W zwykłych krokach nigdy nie jest, bo stoi w niej obce skrzydełko.

6Ostatnia krawędź

Cel: wszystkie 12 krawędzi gotowych.

Mniej więcej w co drugim ułożeniu zostaje na końcu jedna krawędź, w której oba skrzydełka są zamienione: z każdej strony widać wzór „kolor - inny kolor - kolor”, bo skrzydełka pokazują kolory odwrotnie niż środkowy klocek. Krokami z etapu 5 tego nie naprawisz - wymiana z inną krawędzią zawsze psuje tamtą. Speedcuberzy nazywają to parzystością (ang. parity). To nie błąd w układaniu, tylko sposób, w jaki połączyły się skrzydełka.

Obróć kostkę tak, żeby ta krawędź była na górze z przodu (pozioma, między górą a przodem), i wykonaj:

2R2 B2 U2 2L U2 2R' U2 2R U2 F2 2R F2 2L' B2 2R2

Algorytm ma 15 ruchów, ale prosty rytm: obracasz tylko drugie warstwy (2R, 2L) i zewnętrzne ściany o pół obrotu. Zamienia oba skrzydełka górnej przedniej krawędzi i nic więcej nie zmienia - środki wracają na miejsce, a gotowe krawędzie zostają gotowe.

Uważaj na kierunek 2L: kręci się jak L, czyli zgodnie z zegarem, gdy patrzysz na lewą ścianę - w przeciwną stronę niż 2R.

7Dalej jak 3x3

Cel: ułożona kostka.

Środki i krawędzie są gotowe, więc kostka zachowuje się jak 3x3: kwadrat 3x3 to środek, trójka klocków to krawędź. Ułóż ją metodą z kursu kostki 3x3 (żółty na górze): stokrotka, biały krzyż, białe narożniki, druga warstwa, żółty krzyż, żółte krawędzie, narożniki na miejsca i obrót narożników.

Używaj tylko ruchów zewnętrznych warstw (R, U, F, L, D, B) i obrotów całej kostki. Ruchy Uw, Dw czy 2R rozbiłyby środki i krawędzie.

W przeciwieństwie do 4x4 na 5x5 nie trafisz tu na żadną parzystość: środki stałe i środkowe klocki krawędzi zachowują się dokładnie jak kostka 3x3, więc wszystkie przypadki z kursu 3x3 wyglądają tak samo. Jeśli coś się nie zgadza (np. w żółtym krzyżu 1 albo 3 krawędzie), to znak, że któraś krawędź nie była dobrze połączona - wróć do etapu 5.

Gotowe - kostka 5x5 jest ułożona. Pierwsze ułożenia zajmą sporo czasu, ale po kilku razach środki i krawędzie zaczną iść same.

Ściąga: wszystkie algorytmy

Wszystko, co trzeba zapamiętać, w jednym miejscu. Algorytmy etapu 7 są w ściądze kursu 3x3.

Ściąga do druku (A4 / PDF)

1. Ramię środka - wolne tylne ramię góry, ramię na prawym ramieniu przodu: 2R U 2R'.
2. Róg środka - wolny prawy przedni róg góry, róg w prawym górnym rogu przodu: 2R U 2R' U 2R U2 2R'.
3. Z dołu na przód - klocek w lewej kolumnie dołu: 2R' D2 2R (tylko gdy dół nie jest jeszcze ułożony).
4. Kolejność środków - biały na górze, x2 i żółty, z (biały po lewej) i trzy środki pierścienia, między nimi x. Kolor ściany = jej środek stały.
5. Krawędzie - środkowy klocek z przodu po lewej, skrzydełko z przodu po prawej, z przodu ten sam kolor (inaczej najpierw R U R' F R' F' R). Skrzydełko na dole: Uw' R U R' F R' F' R Uw, u góry: Dw R U R' F R' F' R Dw'.
6. Ostatnia krawędź z zamienionymi skrzydełkami, na górze z przodu: 2R2 B2 U2 2L U2 2R' U2 2R U2 F2 2R F2 2L' B2 2R2.

Ułóż sam

Symulator do ćwiczeń. Możesz pomieszać całą kostkę albo wybrać etap - wtedy dostaniesz losową kostkę z ułożonymi poprzednimi etapami. Wewnętrzną warstwę obrócisz, przeciągając naklejkę w drugim rzędzie, albo przyciskami 2R i 2L.

Najczęstsze problemy

Zrobiłem algorytm i jest gorzej niż było

Najczęstsza przyczyna na 5x5 to pomylenie warstw: 2R obraca tylko drugą warstwę, Uw dwie górne naraz, a R tylko zewnętrzną. Druga - kierunek: 2L, Dw i D, tak jak L, liczą się „zgodnie z zegarem” patrząc na tę ścianę (wróć do etapu 1 i kliknij te ruchy). Wykonuj algorytm powoli, ruch po ruchu razem z animacją, i nie przerywaj w połowie.

Przy wstawianiu ucieka klocek, który już był na górze

Przy ramionach tylne ramię góry musi być wolne, a przy rogach - prawy przedni róg. Przed algorytmem zawsze obróć górę tak, żeby to miejsce było puste. Rogi uciekające w kroku krzyżyka to nic złego - w tym kroku liczą się tylko ramiona.

Wstawienie rogu rozbija krzyżyk

Do rogów służy dłuższa sekwencja 2R U 2R' U 2R U2 2R'. Samo 2R U 2R' zabiera z góry tylne ramię. Sprawdź też drugi ruch: to U, a w drugiej części U2.

Po algorytmie z etapu 5 środki są rozsypane

Zabrakło Uw (albo Dw') na końcu albo zamiast dwóch warstw obrócona została jedna. Uw i Dw muszą obracać dwie warstwy razem - środkowa warstwa zostaje na miejscu.

Gotowa krawędź się rozpadła

Krawędź z przodu po prawej była gotowa, gdy robiłeś algorytm. Najpierw przenieś tam skrzydełko (albo dowolną nieułożoną krawędź) - patrz etap 5.

Ostatnia krawędź nie chce się połączyć

To parzystość z etapu 6: oba skrzydełka ostatniej krawędzi są zamienione. Ustaw ją na górze z przodu i zrób algorytm z etapu 6.

Kostka się blokuje przy obrocie wewnętrznej warstwy

Przed obrotem 2R albo Uw pozostałe warstwy muszą być równo ustawione, inaczej klocki zahaczają o siebie. Kostki z magnesami same wyrównują warstwy i znacznie ułatwiają naukę. Zobacz kostki 5x5.

Ile trwa nauka?

Jeśli umiesz ułożyć 3x3, nowych rzeczy jest niewiele: trzy ruchy do środków, dwa do krawędzi i jeden na parzystość. Większość osób układa 5x5 z kursem po trzech-czterech wieczorach. Ta metoda potrzebuje około 700 ruchów, więc na początku ułożenie trwa 20-30 minut, ale z praktyką schodzi poniżej 10 minut.

Co dalej?

Gdy ułożysz kostkę kilka razy bez zaglądania do kursu, zacznij mierzyć czas. Najwięcej zyskasz na środkach i krawędziach:

• Paski zamiast pojedynczych klocków - zrób z ramienia i dwóch rogów pasek w prawej kolumnie środka przodu, obróć górę tak, żeby jej lewa kolumna była wolna, i wstaw pasek naraz: 2R U2 2R' zamienia lewą kolumnę góry z prawą kolumną przodu.
• Krawędzie po kilka naraz - zaawansowani łączą skrzydełka „w locie”, bez algorytmu dla każdego (metoda freeslice).
• Metoda Yau - najpopularniejsza wśród zawodników: najpierw dwa środki, potem trzy krawędzie białego krzyża, reszta środków i krawędzi. Krzyż powstaje po drodze, więc część 3x3 jest krótsza.
• Większe kostki - 6x6 i 7x7 układa się tą samą redukcją: środki, krawędzie, jak 3x3.